Konfrontacja – analiza pewnego badania

• Inne

Można by się spodziewać, że program rozwojowy poświęcony konfrontacji uczy ludzi się jej nie bać. Dane mówią co innego. Uczestnicy programu „Komunikacja i konstruktywna konfrontacja” bali się tyle samo, co ci, którzy w nim nie uczestniczyli. Deklarowali ten sam poziom stresu, tego samego napięcia przed trudną rozmową, tę samą niepewność co do tego, jak się ona potoczy. Gdyby sukces programu mierzyć zanikiem strachu, wypadłby na papierze jako porażka. Tylko że strach nie zniknął. Zmienił adres.

Kogo porównujemy

Badanie zestawia dwie grupy respondentów: grupę uczestników programu rozwojowego oraz grupę porównawczą, złożoną z osób spoza programu. Obie grupy odpowiadały na te same pytania — zamknięte i otwarte — dotyczące stylu komunikacji, obaw, słownictwa, motywacji i granic w sytuacjach konfrontacyjnych.

Ten sam ton, inna głośność

W obu grupach dominuje deklarowany styl asertywny — to dobra wiadomość, ale nie ta najważniejsza. Najbardziej wyrazista różnica w całym badaniu dotyczy nie – asertywności, tylko jej przeciwieństwa: w grupie uczestników projektu rozwojowego styl agresywny niemal zanika, spadając z 13% do 3%.

To każe inaczej spojrzeć na to, czego uczy praca nad konfrontacją. Nie uczy ludzi być stanowczymi — w większości już tacy byli. Uczy rozładowywać tę stanowczość, zanim przerodzi się w atak.

Strach, który zmienia kierunek

Grupa spoza programu boi się przede wszystkim tego, co konfrontacja może odebrać im samym: utraty relacji, odrzucenia. To strach skierowany do wewnątrz — obrona własnej pozycji, zanim jeszcze rozmowa się zacznie.

Grupa uczestników projektu rozwojowego boi się czegoś innego: samego konfliktu jako zjawiska i tego, że można zranić drugą stronę. To strach skierowany na zewnątrz — charakterystyczny dla ludzi, którzy przyjęli już konfrontację jako coś nieuniknionego i martwią się nie tym, czy się na nią zdecydować, tylko jaka ona będzie.

Różnica jest subtelna, ale fundamentalna. Pierwszy rodzaj strachu pyta: co ja stracę? Drugi pyta: co ja zrobię drugiej osobie? To przesunięcie z obrony siebie w stronę odpowiedzialności za relację.

Z ringu do stołu

Nigdzie ta zmiana nie jest bardziej widoczna niż w słowniku, którym obie grupy opisują konfrontację. Grupa spoza projektu rozwojowego sięga po słownictwo pola walki: starcie, ring, sparing, atak, pojedynek, potyczka, przegrana. Grupa uczestników projektu mówi językiem komunikacji: rozmowa, argumenty, dialog, słuchanie, weryfikacja, dyskusja.

To najczystszy dowód w całym badaniu na to, że praca nad konfrontacją nie zmienia tego, co ludzie o niej czują w pierwszej kolejności — zmienia ramę pojęciową, przez którą to zjawisko widzą. Konfrontacja przestaje być bitwą, którą można wygrać albo przegrać, a staje się rozmową, którą można dobrze albo źle poprowadzić.

Od reakcji do wyboru

W obu grupach ludzie konfrontują się z podobnych powodów — żeby obronić granice, coś wyjaśnić, poprawić relację. Różni je jednak to, co stoi za tą motywacją.

W grupie spoza projektu motywacje bywają reaktywne: przekonanie o własnej racji, nawarstwione emocje, które w końcu się przelewają. W grupie uczestników projektu częściej pojawia się głos świadomego wyboru — zdanie w rodzaju „unikanie konfrontacji nie rozwiązuje problemu, tylko zwiększa irytację” brzmi jak wniosek, nie jak wybuch.

Te same granice, więcej niuansów

Fundamenty są wspólne dla obu grup — krzyk, agresja, brak szacunku pozostają nie do zaakceptowania niemal jednogłośnie. Różnica pojawia się w szczegółach. Grupa uczestników programu rozróżnia wulgaryzm będący wyrazem emocji od wulgaryzmu wymierzonego personalnie, mówi o świadomym przerywaniu rozmowy do czasu opadnięcia emocji. To nie jest inna reguła. To ta sama reguła, opisana z wyższym poziomem metaświadomości.

Od zaprzeczenia do korzyści podwójnej

Ostatnia różnica jest może najbardziej wymowna. W grupie spoza programu pojawiają się odpowiedzi zerojedynkowe, negujące sens konfrontacji wprost: „Nie widzę”, „Nie dostrzegam, bo bardzo nie lubię się konfrontować”.

W grupie uczestników programu praktycznie nikt nie neguje pożytków z konfrontowania się — a odpowiedzi są bogatsze, dwukierunkowe: rozwiązanie problemu i poznanie perspektywy drugiej strony, i oczyszczenie atmosfery, nie tylko jedno z tych trzech.

Wniosek

Dane nie pokazują ludzi, którzy przestali się bać. Pokazują ludzi, którzy przestali bać się tego samego, co wcześniej.

Strach o utratę relacji ustępuje miejsca trosce o jakość rozmowy. Słownictwo walki ustępuje miejsca słownictwu dialogu. Reakcja ustępuje miejsca wyborowi. To nie jest zniknięcie dyskomfortu — to jego przemieszczenie w miejsce, gdzie można z nim coś zrobić.

Grupa spoza programu boi się głównie o SIEBIE — że straci relację, że zostanie odrzucona.Grupa po programie boi się czegoś innego — samego konfliktu jako zjawiska i tego, że może zranić drugą stronę. To przesunięcie z „co ja stracę” na „co ja zrobię komuś innemu”. To nie jest zanik strachu. To zmiana jego adresu.

Wniosek jest prostszy niż się wydaje: konfrontacja nie przestaje boleć. Zmienia się tylko to, co to bolące zaczyna oznaczać.

#konfrontacja #komunikacja #rozwójosobisty #przywództwo